Cách chọn dấu chấm hay dấu chấm hỏi khi viết đoạn văn lớp 2

Con cần biết gì?

Bài học này giúp các em học sinh lớp 2:

• Phân biệt rõ câu dùng để kể (kết thúc bằng dấu chấm) và câu dùng để hỏi (kết thúc bằng dấu chấm hỏi) trong một đoạn văn ngắn.
• Lựa chọn chính xác dấu chấm hoặc dấu chấm hỏi khi điền vào chỗ trống trong đoạn văn.
• Phát hiện và sửa được các lỗi dùng sai dấu câu khi viết đoạn văn.

Giải thích dễ hiểu

Khi viết một đoạn văn, việc dùng đúng dấu câu ở cuối mỗi câu rất quan trọng. Dấu câu giúp người đọc hiểu đúng ý của người viết.

1. Khi nào dùng dấu chấm?

• Dấu chấm (.) dùng ở cuối câu kể.
• Câu kể là câu dùng để kể lại sự việc, miêu tả con người, con vật, cây cối, hoặc nêu ý kiến, cảm xúc.
• Sau dấu chấm, chữ cái đầu tiên của câu tiếp theo luôn luôn phải viết hoa.

2. Khi nào dùng dấu chấm hỏi?

• Dấu chấm hỏi (?) dùng ở cuối câu hỏi.
• Câu hỏi là câu dùng để hỏi về những điều mình chưa biết và mong muốn nhận được câu trả lời từ người khác.
• Trong câu hỏi thường xuất hiện các từ dùng để hỏi như: ai, gì, đâu, bao giờ, vì sao, thế nào, tại sao, có... không, phải không.

3. Quy trình 3 bước chọn dấu câu trong đoạn văn:

• Bước 1: Đọc trọn vẹn câu văn cần điền dấu.
• Bước 2: Tự hỏi "Câu này dùng để kể sự việc hay dùng để hỏi điều gì?". Nếu câu có các từ để hỏi và hướng tới người nghe để chờ câu trả lời, đó là câu hỏi.
• Bước 3: Đặt dấu chấm nếu là câu kể, đặt dấu chấm hỏi nếu là câu hỏi.

Ví dụ minh hoạ

Ví dụ 1: Điền dấu chấm hoặc dấu chấm hỏi vào ô trống trong đoạn văn sau: "Nắng hạ tràn ngập sân trường [ ] Học sinh rối rít chào thầy cô để nghỉ hè [ ] Nam nhìn bạn và hỏi: 'Hè này cậu có đi biển không [ ]'"

Giải từng bước:

• Ô trống thứ nhất: "Nắng hạ tràn ngập sân trường" là câu tả cảnh nắng hạ. Đây là câu kể -> Điền dấu chấm (.).
• Ô trống thứ hai: "Học sinh rối rít chào thầy cô để nghỉ hè" là câu kể lại hoạt động của học sinh -> Điền dấu chấm (.).
• Ô trống thứ ba: "Hè này cậu có đi biển không" có từ để hỏi "có... không" và Nam đang chờ bạn trả lời -> Điền dấu chấm hỏi (?).

Ví dụ 2: Tìm lỗi sai về dấu câu trong đoạn văn sau và sửa lại: "Bé Mơ rất yêu chú mèo con? Chú mèo có bộ lông màu trắng tinh? Mơ ôm mèo vào lòng và hỏi: 'Mèo con ăn cơm chưa.'"

Giải từng bước:

• Câu 1: "Bé Mơ rất yêu chú mèo con" là câu kể về tình cảm của Mơ, không phải câu hỏi -> Lỗi sai: Dùng dấu chấm hỏi. Sửa lại: Thay bằng dấu chấm (.).
• Câu 2: "Chú mèo có bộ lông màu trắng tinh" là câu tả chú mèo -> Lỗi sai: Dùng dấu chấm hỏi. Sửa lại: Thay bằng dấu chấm (.).
• Câu 3: "'Mèo con ăn cơm chưa.'" có từ để hỏi "chưa" và Mơ đang hỏi mèo -> Lỗi sai: Dùng dấu chấm. Sửa lại: Thay bằng dấu chấm hỏi (?).

Đoạn văn sau khi sửa đúng: "Bé Mơ rất yêu chú mèo con. Chú mèo có bộ lông màu trắng tinh. Mơ ôm mèo vào lòng và hỏi: 'Mèo con ăn cơm chưa?'"

Lỗi sai thường gặp

1. Nhầm lẫn khi gặp từ có vẻ giống từ để hỏi:

• Lỗi: Thấy trong câu có các từ như "gì", "đâu", "sao" là vội vàng đặt dấu chấm hỏi, dù câu đó chỉ là câu kể.
• Ví dụ sai: Mẹ nói không biết đồ chơi ở đâu?
• Cách sửa: Đây là lời kể lại ý của mẹ, không phải câu hỏi trực tiếp. Phải dùng dấu chấm ở cuối câu.

2. Dùng dấu chấm ở cuối câu hỏi lịch sự:

• Lỗi: Khi đặt câu hỏi có từ "ạ", "nhé", "giúp" ở cuối, học sinh hay nhầm thành câu kể.
• Ví dụ sai: Bố ơi, bố dạy con đá bóng nhé.
• Cách sửa: Đây là câu hỏi ý kiến người khác, cần dùng dấu chấm hỏi ở cuối câu.

3. Quên không viết hoa chữ cái đầu câu sau dấu chấm:

• Lỗi: Đặt dấu chấm xong nhưng chữ tiếp theo vẫn viết thường.
• Cách sửa: Nhớ luôn viết hoa chữ cái đứng ngay sau dấu chấm.

Bài tập tự luyện

Bài 1: Chọn dấu chấm hoặc dấu chấm hỏi thích hợp để điền vào ngoặc vuông: a) Mặt Trời thức dậy từ sớm [ ] Những tia nắng ấm áp chiếu xuống mặt đất [ ] An thức dậy, quay sang hỏi mẹ: "Mấy giờ rồi hả mẹ [ ]" b) Mùa xuân đã về trên khắp quê hương [ ] Cây cối chồi xóm xanh tươi [ ] Em có yêu mùa xuân không [ ]

Bài 2: Đoạn văn sau có hai dấu câu bị dùng sai. Em hãy tìm hai lỗi sai đó và viết lại đoạn văn cho đúng: "Hôm nay là Chủ nhật? Cả nhà An cùng nhau đi công viên. An tung tăng chạy trước rồi quay lại hỏi bố: 'Công viên có rộng không ạ.'"

Bài 3: Hãy điền dấu chấm hoặc dấu chấm hỏi vào cuối mỗi câu sau: a) Chú chim sâu đang chuyền cành trên cây bưởi b) Em đã chuẩn bị xong sách vở cho ngày mai chưa c) Mẹ vừa mua cho em một chiếc cặp sách rất đẹp

Gợi ý cho ba mẹ

• Đọc diễn cảm cùng con: Khi đọc đoạn văn cho con nghe, ba mẹ hãy thể hiện ngữ điệu rõ ràng. Với câu kể, hãy hạ giọng nhẹ nhàng ở cuối câu. Với câu hỏi, hãy hơi nâng giọng ở cuối câu. Việc này giúp con cảm nhận tự nhiên sự khác biệt giữa hai loại câu.
• Trò chơi "Tìm từ để hỏi": Khi cùng con đọc sách hoặc truyện tranh, ba mẹ có thể đố con tìm các từ để hỏi trong đoạn văn và kiểm tra xem cuối câu đó có dấu chấm hỏi hay không.
• Nhắc con thói quen soát bài: Sau khi con viết xong đoạn văn, ba mẹ hãy nhắc con kiểm tra hai điều: "Cuối câu đã có dấu câu chưa?" và "Sau dấu chấm con đã viết hoa chưa?".

Xem đáp án

Bài 1: a) Mặt Trời thức dậy từ sớm [ . ] Những tia nắng ấm áp chiếu xuống mặt đất [ . ] An thức dậy, quay sang hỏi mẹ: "Mấy giờ rồi hả mẹ [ ? ]" b) Mùa xuân đã về trên khắp quê hương [ . ] Cây cối chồi xóm xanh tươi [ . ] Em có yêu mùa xuân không [ ? ]

Bài 2: Hai lỗi sai:

• Dấu chấm hỏi ở cuối câu "Hôm nay là Chủ nhật?" (sửa thành dấu chấm).
• Dấu chấm ở cuối câu "'Công viên có rộng không ạ.'" (sửa thành dấu chấm hỏi).

Đoạn văn đúng: "Hôm nay là Chủ nhật. Cả nhà An cùng nhau đi công viên. An tung tăng chạy trước rồi quay lại hỏi bố: 'Công viên có rộng không ạ?'"

Bài 3: a) Chú chim sâu đang chuyền cành trên cây bưởi. (Dấu chấm) b) Em đã chuẩn bị xong sách vở cho ngày mai chưa? (Dấu chấm hỏi) c) Mẹ vừa mua cho em một chiếc cặp sách rất đẹp. (Dấu chấm)