Bí quyết giúp con không quên nhớ khi làm phép trừ có nhớ lớp 2

Con cần biết gì?

Trong chương trình Toán lớp 2, phép trừ có nhớ trong phạm vi 100 là một nội dung quan trọng và cũng là phần học sinh dễ mắc lỗi nhất. Để làm tốt dạng toán này, học sinh cần đạt được các mục tiêu sau:

• Hiểu được bản chất của phép trừ có nhớ: Thực hiện mượn 1 chục ở hàng chục khi chữ số hàng đơn vị của số bị trừ nhỏ hơn chữ số hàng đơn vị của số trừ.
• Thao tác thành thạo kỹ năng đặt tính rồi tính theo cột dọc từ phải sang trái.
• Rèn luyện thói quen đánh dấu hoặc ghi nhớ bước trả 1 để không làm sai kết quả ở hàng chục.
• Biết cách dùng phép cộng để kiểm tra lại kết quả phép trừ vừa tính.

Giải thích dễ hiểu

Khi thực hiện phép trừ, nếu chữ số hàng đơn vị ở trên nhỏ hơn chữ số hàng đơn vị ở dưới, chúng ta không thể trừ trực tiếp được. Lúc này, con cần phải "mượn" 1 chục từ hàng chục chuyển sang hàng đơn vị.

Quy trình thực hiện phép trừ có nhớ gồm 3 bước cơ bản:

1. Bước 1: Đặt tính thẳng cột

   • Viết số bị trừ ở hàng trên, số trừ ở hàng dưới.
   • Chữ số hàng đơn vị thẳng cột với hàng đơn vị, chữ số hàng chục thẳng cột với hàng chục.
   • Viết dấu trừ (-) bên trái giữa hai số, kẻ đường gạch ngang thay cho dấu bằng.

2. Bước 2: Trừ hàng đơn vị (có nhớ)

   • Lấy chữ số hàng đơn vị của số bị trừ cộng thêm 10 (vì đã mượn 1 chục) rồi trừ đi chữ số hàng đơn vị của số trừ.
   • Viết kết quả thẳng cột đơn vị và nhớ 1 sang hàng chục.

3. Bước 3: Trừ hàng chục

   • Lấy chữ số hàng chục của số trừ thêm 1 (hoặc lấy chữ số hàng chục của số bị trừ bớt đi 1).
   • Thực hiện phép trừ ở hàng chục và viết kết quả thẳng cột hàng chục.

Ví dụ minh hoạ

Ví dụ 1: Tính 52 - 7 (Số có 2 chữ số trừ đi số có 1 chữ số)

• Đặt tính: Viết 52 ở trên, số 7 ở dưới thẳng cột với chữ số 2.
• Thực hiện tính:
  • 2 không trừ được 7, lấy 12 trừ 7 bằng 5, viết 5 nhớ 1.
  • 5 bớt 1 bằng 4 (hoặc lấy 5 trừ 1 bằng 4), viết 4.
• Kết quả: 52 - 7 = 45.

Ví dụ 2: Tính 64 - 28 (Số có 2 chữ số trừ đi số có 2 chữ số)

• Đặt tính: Viết 64 ở trên, 28 ở dưới sao cho 4 thẳng cột 8, 6 thẳng cột 2.
• Thực hiện tính:
  • 4 không trừ được 8, lấy 14 trừ 8 bằng 6, viết 6 nhớ 1.
  • 2 thêm 1 bằng 3.
  • 6 trừ 3 bằng 3, viết 3.
• Kết quả: 64 - 28 = 36.

Ví dụ 3: Tính 100 - 36 (Dạng 100 trừ đi một số)

• Đặt tính: Viết 100 ở trên, 36 ở dưới sao cho chữ số 6 thẳng cột với số 0 ở hàng đơn vị, chữ số 3 thẳng cột với số 0 ở hàng chục.
• Thực hiện tính:
  • 0 không trừ được 6, lấy 10 trừ 6 bằng 4, viết 4 nhớ 1.
  • 3 thêm 1 bằng 4.
  • 0 không trừ được 4, lấy 10 trừ 4 bằng 6, viết 6 nhớ 1.
  • 1 trừ 1 bằng 0.
• Kết quả: 100 - 36 = 64.

Lỗi sai thường gặp

Trong quá trình làm bài, học sinh lớp 2 thường gặp phải các lỗi sau:

1. Lấy số lớn trừ số nhỏ ở hàng đơn vị: Khi thấy 2 không trừ được 7 (trong 52 - 7), học sinh tự ý lấy 7 trừ 2 bằng 5. Đây là lỗi sai phổ biến nhất do con chưa hiểu bản chất việc mượn chục.
2. Quên không trả 1 vào hàng chục: Học sinh đã nhớ ở hàng đơn vị nhưng khi tính hàng chục lại quên không thêm 1 vào số trừ (hoặc quên không bớt 1 ở số bị trừ).
3. Đặt tính lệch cột: Viết số có 1 chữ số thẳng cột với hàng chục của số bị trừ (ví dụ viết số 7 thẳng hàng với số 5 trong phép tính 52 - 7), dẫn đến tính sai kết quả.

Bài tập tự luyện

Bài 1: Đặt tính rồi tính: a) 43 - 8 b) 72 - 25 c) 60 - 17

Bài 2: Tính nhẩm theo mẫu: a) 50 - 6 b) 80 - 23 c) 100 - 45

Bài 3: Tìm x: a) x + 18 = 51 b) 63 - x = 27

Bài 4: Thùng thứ nhất có 62 lít dầu. Thùng thứ hai có ít hơn thùng thứ nhất 18 lít dầu. Hỏi thùng thứ hai có bao nhiêu lít dầu?

Gợi ý cho ba mẹ

Để giúp con khắc phục lỗi quên nhớ và làm bài nhanh chóng, ba mẹ có thể áp dụng các mẹo nhỏ sau:

• Mẹo chấm nhỏ: Hướng dẫn con dùng bút chì chấm một chấm nhỏ trên đầu chữ số hàng chục của số bị trừ (hoặc bên cạnh số trừ) ngay sau khi mượn. Chấm nhỏ này sẽ nhắc nhở con phải trừ đi 1 hoặc thêm 1 khi tính hàng chục.
• Sử dụng que tính: Khi mới bắt đầu, hãy cho con thực hành bó 10 que tính rồi tháo ra để con thấy rõ việc 1 chục biến thành 10 đơn vị lẻ. Khi hiểu hình ảnh thực tế, con sẽ nhớ quy tắc lâu hơn.
• Rèn thói quen thử lại: Dạy con kiểm tra lại bài bằng cách lấy Hiệu cộng với Số trừ. Nếu kết quả bằng Số bị trừ thì phép tính đã làm đúng.

Xem đáp án

Bài 1: a) 43 - 8 43

• 8

---

35 (3 không trừ được 8, lấy 13 trừ 8 bằng 5, viết 5 nhớ 1; 4 bớt 1 bằng 3, viết 3).

b) 72 - 25 72

• 25

---

47 (2 không trừ được 5, lấy 12 trừ 5 bằng 7, viết 7 nhớ 1; 2 thêm 1 bằng 3; 7 trừ 3 bằng 4, viết 4).

c) 60 - 17 60

• 17

---

43 (0 không trừ được 7, lấy 10 trừ 7 bằng 3, viết 3 nhớ 1; 1 thêm 1 bằng 2; 6 trừ 2 bằng 4, viết 4).

Bài 2: a) 50 - 6 = 44 b) 80 - 23 = 57 c) 100 - 45 = 55

Bài 3: a) x + 18 = 51 x = 51 - 18 x = 33

b) 63 - x = 27 x = 63 - 27 x = 36

Bài 4: Tóm tắt: Thùng thứ nhất: 62 lít Thùng thứ hai ít hơn: 18 lít Thùng thứ hai: ... lít?

Bài giải: Thùng thứ hai có số lít dầu là: 62 - 18 = 44 (lít) Đáp số: 44 lít dầu.