Cách đặt tính rồi tính phép chia cho số có ba chữ số Lớp 4

Con cần biết gì?

Trong chương trình Toán Lớp 4, phép chia cho số có ba chữ số là một trong những kỹ năng quan trọng giúp con phát triển tư duy tính toán. Sau bài học này, con sẽ:

• Hiểu rõ quy trình và quy tắc thực hiện phép chia cho số có ba chữ số.
• Nắm vững kỹ năng ước lượng thương cho mỗi lượt chia.
• Đặt tính và tính chính xác các bài toán chia hết và chia có dư.

Giải thích dễ hiểu

Để thực hiện phép chia cho số có ba chữ số, con cần đặt tính theo cột dọc và thực hiện phép tính theo thứ tự từ trái sang phải.

Mỗi lượt chia gồm 3 bước nhỏ nối tiếp nhau: Chia -> Nhân -> Trừ.

1. Chọn số để chia trong lượt đầu tiên:

• Số chia có ba chữ số, nên ở lượt chia thứ nhất, con cần lấy ít nhất ba chữ số đầu tiên (từ trái sang phải) của số bị chia.
• Nếu ba chữ số đó nhỏ hơn số chia, con phải lấy sang chữ số thứ tư.

2. Mẹo ước lượng thương:

• Để biết mỗi lượt chia ra kết quả bằng bao nhiêu (tìm thương), con có thể làm tròn số bị chia và số chia về số tròn trăm gần nhất để nhẩm tính.

3. Thực hiện 3 bước trong mỗi lượt chia:

• Chia: Tìm chữ số thích hợp viết vào thương.
• Nhân: Nhân chữ số thương vừa tìm được với số chia.
• Trừ: Lấy phần số đang chia trừ đi tích vừa nhân để tìm số dư của lượt chia đó.

Lưu ý quan trọng: Số dư của mỗi lượt chia luôn luôn phải nhỏ hơn số chia. Sau khi trừ, con hạ tiếp một chữ số ở số bị chia xuống để thực hiện lượt chia tiếp theo.

Ví dụ minh hoạ

Ví dụ 1: Phép chia hết ($1955 \div 115$)

Đặt tính: Ta viết số bị chia $1955$ bên trái, số chia $115$ bên phải nét gạch dọc.

Thực hiện tính:

• Lượt 1: Lấy $195$ chia cho $115$.
  • $195 \div 115$ được $1$, viết $1$ ở vị trí thương.
  • $1 \times 115 = 115$.
  • $195 - 115 = 80$.
• Lượt 2: Hạ chữ số $5$ xuống, được $805$.
  • $805 \div 115$ được $7$, viết $7$ vào thương bên phải chữ số $1$.
  • $7 \times 115 = 805$.
  • $805 - 805 = 0$.

Vậy $1955 \div 115 = 17$.

---

Ví dụ 2: Phép chia có dư ($6425 \div 125$)

Đặt tính: Viết $6425$ và $125$ đúng vị trí.

Thực hiện tính:

• Lượt 1: Lấy $642$ chia cho $125$.
  • Ước lượng: $642 \div 125$ được $5$, viết $5$ vào thương.
  • $5 \times 125 = 625$.
  • $642 - 625 = 17$.
• Lượt 2: Hạ chữ số $5$ xuống, được $175$.
  • $175 \div 125$ được $1$, viết $1$ vào thương.
  • $1 \times 125 = 125$.
  • $175 - 125 = 50$.

Vì không còn chữ số nào để hạ và số dư $50$ nhỏ hơn số chia $125$, ta dừng lại.

Vậy $6425 \div 125 = 51$ (dư $50$).

Lỗi sai thường gặp

1. Ước lượng thương sai:

   • Nguyên nhân: Chọn thương quá lớn dẫn đến tích nhân ngược lại lớn hơn số đang chia, hoặc chọn thương quá nhỏ làm cho số dư lớn hơn số chia.
   • Cách khắc phục: Nhắc con thử lại bằng cách nhân nhẩm. Nếu số dư sau phép trừ vẫn lớn hơn hoặc bằng số chia, con phải tăng thương lên $1$ đơn vị.

2. Quên ghi chữ số 0 vào thương:

   • Nguyên nhân: Khi hạ một chữ số xuống mà số mới tạo thành vẫn nhỏ hơn số chia, học sinh thường quên viết chữ số $0$ vào thương mà hạ luôn chữ số tiếp theo.
   • Cách khắc phục: Nhớ quy tắc "Mỗi lần hạ một chữ số là phải thực hiện một lượt chia". Nếu nhỏ hơn số chia thì thương lượt đó bằng $0$.

3. Đặt tính không thẳng hàng:

   • Nguyên nhân: Hạ các chữ số lệch hàng làm tính toán nhầm lẫn.
   • Cách khắc phục: Dùng vở kẻ ô ly, viết các chữ số thẳng cột với nhau.

Bài tập tự luyện

Bài 1: Đặt tính rồi tính:

a) $2496 \div 104$

b) $8880 \div 370$

Bài 2: Đặt tính rồi tính (phép chia có dư):

a) $7580 \div 215$

b) $5628 \div 134$

Bài 3: Giải bài toán lời văn:

Một kho hàng có $4800$ kg gạo được chia đều vào $160$ bao. Hỏi mỗi bao chứa bao nhiêu ki-lô-gam gạo?

Gợi ý cho ba mẹ

• Dạy con mẹo làm tròn: Khi chia cho số có ba chữ số, ba mẹ hướng dẫn con che bớt hai chữ số tận cùng của cả số bị chia và số chia để đưa về phép chia nhẩm đơn giản. Ví dụ: Với $805 \div 115$, che số $05$ và $15$, ta nhẩm $8 \div 1 = 8$, sau đó thử lại với $7$ hoặc $8$.
• Kiểm tra số dư: Sau mỗi lượt trừ, ba mẹ luôn nhắc con hỏi câu: "Số dư này đã nhỏ hơn số chia chưa?".
• Hướng dẫn con thử lại: Dạy con kiểm tra lại kết quả bằng công thức: (Thương $\times$ Số chia) $+$ Số dư $=$ Số bị chia.

Show answers

Bài 1: a) $2496 \div 104 = 24$ b) $8880 \div 370 = 24$

Bài 2: a) $7580 \div 215 = 35$ (dư $55$) b) $5628 \div 134 = 42$ (dư $0$, phép chia hết)

Bài 3: Bài giải: Mỗi bao chứa số ki-lô-gam gạo là: $4800 \div 160 = 30$ (kg) Đáp số: $30$ kg gạo.