Tìm số chưa biết trong phép nhân, phép chia 6, 7, 8, 9 lớp 3

Con cần biết gì?

Trong chương trình Toán lớp 3, các bảng nhân và bảng chia 6, 7, 8, 9 là nền tảng rất quan trọng. Khi đã học thuộc các bảng này, học sinh cần biết vận dụng để tìm thành phần chưa biết trong phép tính.

Sau bài học này, học sinh sẽ:

• Gọi đúng tên các thành phần trong phép nhân và phép chia.
• Nắm vững quy tắc tìm thừa số, số bị chia và số chia chưa biết.
• Khai thác mối quan hệ giữa phép nhân và phép chia để giải bài tập chính xác, nhanh chóng.

Giải thích dễ hiểu

Phép nhân và phép chia có mối quan hệ gắn kết chặt chẽ với nhau. Từ một phép nhân, ta có thể lập được hai phép chia tương ứng.

Ví dụ: Từ phép tính $7 \times 8 = 56$, ta lập được:

• $56 : 7 = 8$
• $56 : 8 = 7$

Dựa vào mối quan hệ này, ta có 3 quy tắc quan trọng để tìm số chưa biết:

1. Muốn tìm thừa số chưa biết: Ta lấy tích chia cho thừa số đã biết.

   • Công thức: Thừa số = Tích : Thừa số đã biết.

2. Muốn tìm số bị chia chưa biết: Ta lấy thương nhân với số chia.

   • Công thức: Số bị chia = Thương $\times$ Số chia.

3. Muốn tìm số chia chưa biết: Ta lấy số bị chia chia cho thương.

   • Công thức: Số chia = Số bị chia : Thương.

Ví dụ minh hoạ

Ví dụ 1: Tìm thừa số chưa biết

Tìm $x$, biết: $x \times 8 = 48$.

Bài giải:

• Trong phép tính trên, $x$ là thừa số chưa biết, $8$ là thừa số đã biết, $48$ là tích.
• Áp dụng quy tắc: Muốn tìm thừa số chưa biết, ta lấy tích chia cho thừa số đã biết.

$x = 48 : 8$

$x = 6$

Ví dụ 2: Tìm số bị chia chưa biết

Tìm $y$, biết: $y : 9 = 7$.

Bài giải:

• Trong phép tính trên, $y$ là số bị chia, $9$ là số chia, $7$ là thương.
• Áp dụng quy tắc: Muốn tìm số bị chia, ta lấy thương nhân với số chia.

$y = 7 \times 9$

$y = 63$

Ví dụ 3: Tìm số chia chưa biết

Tìm $g$, biết: $54 : g = 6$.

Bài giải:

• Trong phép tính trên, $54$ là số bị chia, $g$ là số chia, $6$ là thương.
• Áp dụng quy tắc: Muốn tìm số chia, ta lấy số bị chia chia cho thương.

$g = 54 : 6$

$g = 9$

Lỗi sai thường gặp

1. Nhầm lẫn giữa cách tìm số bị chia và số chia:

   • Lỗi sai: Khi tìm số chia trong $63 : x = 7$, học sinh lại lấy $63 \times 7$.
   • Cách khắc phục: Nhớ rằng trong phép chia, số bị chia luôn là số lớn nhất. Muốn tìm số chia (số nhỏ hơn), ta phải thực hiện phép tính chia ($63 : 7 = 9$).

2. Thuộc quy tắc nhưng tính nhẩm sai bảng cửu chương:

   • Lỗi sai: Viết đúng $x = 56 : 7$ nhưng lại tính ra $x = 7$.
   • Cách khắc phục: Sau khi tính xong, hãy thay kết quả tìm được vào vị trí ban đầu để thử lại. Ví dụ: Thử lấy $7 \times 7 = 49$ (sai), từ đó nhận ra kết quả đúng phải là $8$ vì $8 \times 7 = 56$.

Bài tập tự luyện

Bài 1: Tìm $x$, biết: $x \times 6 = 42$.

Bài 2: Tìm $y$, biết: $y : 7 = 8$.

Bài 3: Tìm $m$, biết: $72 : m = 9$.

Bài 4: Điền số thích hợp vào ô trống:

a) $8 \times ... = 64$

b) $... : 9 = 6$

Gợi ý cho ba mẹ

• Kiểm tra việc gọi tên thành phần: Trước khi con làm bài, ba mẹ hãy chỉ vào phép tính và hỏi con: "Đâu là số bị chia? Đâu là số chia? Đâu là thương?". Khi gọi đúng tên, con sẽ áp dụng đúng quy tắc.
• Học thuộc quy tắc bằng câu đố: Ba mẹ có thể đố vui ngắn gọn lúc rảnh rỗi: "Muốn tìm số bị chia ta làm thế nào?", "Muốn tìm thừa số ta làm thế nào?" để con ghi nhớ tự nhiên.
• Khuyến khích thói quen thử lại: Dạy con thói quen sau khi tìm ra đáp án thì lấy số đó thế vào phép tính ban đầu. Nếu phép tính đúng thì bài làm mới hoàn hoàn chính xác.

Xem đáp án

Bài 1: $x \times 6 = 42$ $x = 42 : 6$ $x = 7$

Bài 2: $y : 7 = 8$ $y = 8 \times 7$ $y = 56$

Bài 3: $72 : m = 9$ $m = 72 : 9$ $m = 8$

Bài 4: a) Số cần điền là $8$ (vì $64 : 8 = 8$). b) Số cần điền là $54$ (vì $6 \times 9 = 54$).